Teklif görüşmelerinin belki de en sık gelen sorusu bu: “Hazır tema alsak olmaz mı, aradaki fark ne?” Soru gayet mantıklı. Ekranda iki site de açılıyor, ikisinde de menü var, ikisinde de iletişim formu var. Dışarıdan bakınca fark görünmüyor.
Üstelik internette gezerken karşınıza çıkan tema demoları çok iyi görünüyor. Fotoğraflar profesyonel, yazılar yerli yerinde, animasyonlar akıcı. İnsan haklı olarak “ben de bunu alırım, içine kendi bilgilerimi yazarım, olur biter” diye düşünüyor.
Fark görselde değil zaten. Fark, siteyi altı ay kullandıktan sonra ortaya çıkıyor. Bu yazıda pazarlama cümleleri kurmadan, sahada gerçekten yaşanan farkları anlatmaya çalışacağım. Sonunda “hazır tema kötüdür” demeyeceğim, çünkü doğru değil. Ama nerede işe yaradığını, nerede size pahalıya patladığını netleştireceğim.
Hazır tema aslında size ne satıyor
Bir tema satın aldığınızda aslında bir tasarım almıyorsunuz. Binlerce farklı işletmenin ortak ihtiyaçlarını tahmin etmeye çalışan, esnek olsun diye her yöne çekilebilir hale getirilmiş bir iskelet alıyorsunuz. Restoran da kullanacak, avukat da kullanacak, mobilyacı da kullanacak diye düşünülmüş bir iskelet.
Bunun doğal sonucu şu: tema, hiçbirine tam oturmuyor. Herkese uysun diye dikilen gömlek gibi. Giyilir, ayıp olmaz, ama üzerinize dikilmiş değildir.
İkinci sonucu daha teknik: esneklik bedava değil. Bir tema onlarca farklı düzeni desteklesin diye içine tonlarca kod, sayısız eklenti bağımlılığı, kullanmayacağınız yüzlerce ayar konuyor. Siz o ayarların belki yüzde onunu kullanıyorsunuz ama sitenizi ziyaret eden herkes o kodun tamamını indiriyor.
Üçüncü sonucu ise gösterdiği demoyla ilgili. O demoda gördüğünüz güzelliğin büyük kısmı temadan değil, profesyonel fotoğraflardan ve özenle yazılmış metinlerden geliyor. Aynı temaya sıradan bir telefon fotoğrafı ve iki satır aceleyle yazılmış tanıtım yazısı koyduğunuzda ortaya çıkan sonuç, demoya hiç benzemiyor. Bunu görüp hayal kırıklığına uğrayan çok işletme sahibi var.
“Özel tasarım” ne demek değildir
Burada bir yanlış anlamayı düzeltelim. Özel tasarım, “sıfırdan her satırı elle yazmak” anlamına gelmiyor mutlaka. Bir sitede tekerleği yeniden icat etmenin anlamı yok; olgunlaşmış altyapılar, denenmiş çözümler kullanılır. Kimse formu, güvenlik katmanını ya da yönetim panelini baştan icat etmiyor.
Özel tasarım şu demek: sayfa yapısı, içerik hiyerarşisi ve arayüz, sizin işinizin gerçek akışına göre kurgulanıyor. Yani önce “bu işletmeye kim, hangi soruyla geliyor, ne görürse arıyor” sorusu cevaplanıyor, tasarım ondan sonra çiziliyor.
Hazır temada bu sıra ters işliyor. Önce düzen hazır oluyor, siz içeriğinizi o düzene sığdırmaya çalışıyorsunuz. Üç hizmetiniz var ama tema dört kutuluk bir bölüm sunuyor; dördüncüyü uydurma bir başlıkla dolduruyorsunuz. Referans slaytı var ama gösterebileceğiniz iki referansınız var; ya boş bırakıyorsunuz ya da yapmadığınız işi koyuyorsunuz. Site yavaş yavaş sizi anlatmayı bırakıp temayı anlatmaya başlıyor.
Özetle mesele şu basit soruya iniyor: kim kime uyacak? Özel tasarımda site işletmeye uyar, hazır temada işletme siteye uymak zorunda kalır.
Farkın gerçekten hissedildiği beş yer
1. Açılma hızı
Ege'de küçük ve orta ölçekli işletmelerin sitelerine baktığımızda en sık gördüğümüz sorun bu. Site kötü görünmüyor, ama mobilde açılması saniyeler alıyor. Sebep genelde aynı: temanın kendi yükü, üstüne beş altı eklenti, onların üstüne optimize edilmemiş görseller.
Mobil kullanıcı beklemiyor. Google da beklemiyor. Sayfa hızı arama sıralamasında doğrudan etkili ve reklam veriyorsanız tıklama başı maliyetinizi de etkiliyor. Reklama ödediğiniz paranın bir kısmı, açılmasını beklemeden çıkan ziyaretçilere gidiyor demektir.
Özel yapılan bir sitede yalnızca ihtiyacınız olan kod yüklenir; fark çoğu zaman gözle görülür seviyededir. Hazır temayı hızlandırmak da mümkündür ama bu ayrı bir iştir, ayrı bir bütçedir ve genelde ilk teklifte konuşulmaz.
2. İçeriğin yapısı ve SEO
Arama motoru optimizasyonu eklenti kurmakla olmuyor. Sayfaların hangi başlık altında, hangi mantıkla dizildiği, hizmet sayfalarının birbirine nasıl bağlandığı, bölge sayfalarının nasıl kurgulandığı işin temeli.
Hazır temayla çalışırken bu yapıyı temanın izin verdiği kadar kurabiliyorsunuz. Özel tasarımda ise “Manisa'da şu hizmeti arayan insan hangi sayfaya düşmeli, oradan nereye gitmeli” sorusunun cevabını doğrudan mimariye yazıyorsunuz. Biz kendi sitemizde de bölgeler ve hizmetler sayfalarını tam olarak bu mantıkla kurguladık; ziyaretçinin nereden gelip nereye gideceği tesadüfe bırakılmıyor.
Bir de tek sayfaya sıkıştırma sorunu var. Çoğu tema demosunda her şey ana sayfada, aşağı doğru kayan bölümler halinde duruyor. Görsel olarak hoş, ama arama motoru için tek sayfanız var demektir. Beş ayrı hizmetiniz varsa beş ayrı sayfaya ve her birinde gerçek metne ihtiyacınız olur.
3. Dönüşüm, yani telefonun çalması
Bir kurumsal sitenin işi güzel görünmek değil, arayan sayısını artırmak. Bu da tasarımın küçük kararlarında saklı: teklif butonu nerede duruyor, mobilde parmak nereye uzanıyor, formda kaç alan var, fiyat bilgisi hangi aşamada veriliyor.
Hazır temada bu kararlar sizin yerinize, sizi tanımayan biri tarafından çoktan verilmiş oluyor. Servis işi yapan bir firmayla e-ticaret yapan bir firmanın ana sayfası aynı mantıkla kurulamaz; ilkinde amaç telefon numarasına ulaşmak, ikincisinde ürünü sepete atmaktır. Aynı düzenle ikisini de iyi yapmak mümkün değil.
Küçük gibi görünen bir örnek: telefon numarasının mobilde tıklanabilir olması, sabit bir çubukta ekranın altında durması. Bu tek karar bile arama sayısını değiştirir. Temanın kendi tasarım tercihine bağlı kalırsanız bu detayı sonradan eklemek çoğu zaman zorlama olur.
4. Güncellenebilirlik
İşin en can sıkıcı kısmı burası. Hazır temalı bir sitede tema güncellenir, eklentilerden biri uyumsuz kalır, sayfa bozulur. Ya da tema geliştiricisi projeyi bırakır, iki yıl sonra güvenlik güncellemesi gelmez. Sonra “sitem kırılmış” diye yazılan mesajlar geliyor.
Bakımın kimde olduğu bu yüzden tasarım kadar önemli. Biz paketlerimizde barındırma, alan adı ve güncellemeleri kapsama dahil ediyoruz; yıl ortasında “şu da ayrı ücretli” diye bir kalem çıkmıyor. Bunu övünmek için değil, karar verirken sorulması gereken soruyu hatırlatmak için yazıyorum: teklif aldığınız yere “bir yıl sonra bu sitenin masrafı ne olacak” diye sorun ve cevabı yazılı isteyin.
5. Sahiplik ve büyüme
Bugün beş sayfalık bir tanıtım sitesi yeterli olabilir. Ama iki yıl sonra bayi girişi, randevu sistemi ya da mobil uygulamayla veri paylaşımı isteyebilirsiniz. Özel kurulmuş bir altyapıda bunlar üzerine eklenir. Tema üzerine kurulu bir yapıda çoğu zaman en mantıklı yol sıfırdan yapmaktır; yani ilk yatırım tamamen çöpe gider.
Özellikle mobil uygulama düşünen işletmeler için bu önemli. Sitenin verisiyle uygulamanın verisi aynı yerden besleniyorsa iki ayrı sistem yönetmek zorunda kalmazsınız. Biz uygulama tarafında tek kod tabanıyla hem Android hem iOS çıkarabilmek için Flutter kullanıyoruz; sitenin altyapısı buna hazır kurulduğunda ikinci aşama çok daha ucuz oluyor.
Peki hazır tema ne zaman doğru karar?
Dürüst olalım: her işletmenin özel tasarıma ihtiyacı yok. Şu durumlarda hazır tema son derece makul bir seçim:
- Yeni kurulmuşsunuz, henüz hizmet tanımınız oturmamış ve internette bir varlık göstermeniz yeterli.
- Site sizin için satış kanalı değil, sadece kartvizit. Müşteri zaten tavsiyeyle geliyor.
- Bir kampanya ya da etkinlik için kısa ömürlü bir sayfa gerekiyor.
- Ürün ya da hizmetinizi önce test etmek istiyorsunuz, kalıcı olup olmayacağı belli değil.
- Bütçe gerçekten çok dar ve alternatif “hiç site olmaması”.
Bu durumlarda tema alıp yola çıkmak, iki yıl “doğru zamanı” bekleyip hiçbir şey yapmamaktan iyidir. Yeter ki geçici bir çözüm olduğunu bilerek yapın ve içeriğinizi bir yerde yedekli tutun; taşınma günü geldiğinde metinleriniz ve fotoğraflarınız elinizde olsun.
Maliyet meselesine dürüst bir bakış
Hazır tema ilk gün ucuz. Bunu kimse tartışmıyor. Ama toplam maliyeti hesaplarken şu kalemleri de yazın: tema lisansı, yıllık yenilemesi, ücretli eklentiler, birilerinin temayı sizin içeriğinize uydurmak için harcadığı saatler, sonradan çıkan hız optimizasyonu işi, bozulduğunda ödenen acil müdahale ücretleri.
Bu kalemler tek tek küçük göründüğü için toplamı fark edilmiyor. İki yılın sonunda çoğu işletme, en baştan özel yaptırsa ödeyeceği rakama yakın bir tutarı, parça parça ödemiş oluyor. Üstelik elinde hâlâ kendine ait olmayan bir yapı var.
Bir de görünmeyen maliyet var: kaçan iş. Yavaş açılan ya da mobilde numarası bulunamayan bir siteden geri dönen ziyaretçi faturaya yansımaz ama en pahalı kalem odur.
Bizim tarafımızda fiyatı kapsama göre sabitliyoruz. Yani proje başlarken hangi sayfalar, hangi özellikler, kaç revizyon konuşuluyorsa bedeli o. Sürpriz kalem çıkmıyor; çıkarsa da bu bir kapsam değişikliğidir ve işe başlamadan önce konuşulur.
Teslim sonrası: asıl fark burada başlıyor
Bir web sitesi teslim edildiği gün bitmiyor, o gün başlıyor. Fiyat listeniz değişecek, yeni bir hizmet ekleyeceksiniz, referans koyacaksınız. Bunları her seferinde ajansa yazarak yapmak zorunda kalırsanız site zamanla güncellenmez ve ölür.
Bu yüzden teslimde panel eğitimi veriyoruz. Yarım saatlik bir oturumda sayfa düzenlemeyi, görsel değiştirmeyi, blog yazısı eklemeyi gösteriyoruz. İşin sahibi kendi sitesine dokunabildiğinde site canlı kalıyor; canlı kalan site aramada da yerini koruyor.
Kendi ürünlerimizi de geliştirdiğimiz için bu tarafı iyi biliyoruz. Bir yapının bir yıl sonra bakımının ne kadar zahmetli olacağını tahmin etmek yerine yaşayarak öğrenmek, müşteri projelerindeki teknik tercihleri doğrudan etkiliyor. Daha önce yaptığımız işlere projeler sayfasından bakabilirsiniz.
Karar vermeden önce kendinize sorun
- Bu siteden ayda kaç yeni müşteri bekliyorum? Sayı vermeye çalışın; veremiyorsanız beklentiniz henüz net değil demektir.
- Rakiplerim aramada önümde mi? Öyleyse mesele görsellik değil, yapı.
- İçeriğimi kendim güncelleyebilecek miyim?
- İki yıl sonra hangi özelliği eklemek isteyebilirim?
- Bu sitenin yıllık toplam masrafı ne olacak, hepsi yazılı mı?
Bu beş sorunun cevabı, hazır tema mı özel tasarım mı sorusunu sizin yerinize cevaplar. Site sizin için bir vitrinse tema yeter. Satış kanalıysa, üzerine dikilmiş olması gerekir.
Kendi durumunuzu konuşmak isterseniz iletişim sayfasından yazın; gelen mesajlara aynı iş günü içinde dönüyoruz. Size hazır temanın yeteceğini düşünüyorsak onu da açıkça söylüyoruz.