Manisa'da bir işletme sahibiyseniz, web sitesi ihtiyacı genelde şöyle başlar: müşteriden "sitenizden bakayım" cümlesini duyarsınız, sonra elinizde paylaşacak bir adres olmadığını fark edersiniz. Ardından üç beş yerden teklif alınır. Ve tam o noktada iş karışır. Biri 8 bin der, biri 40 bin der, biri "abonelik" der. Aynı işi anlatıyor gibi görünen tekliflerin içeriği çoğu zaman birbirinden tamamen farklıdır.
Bu yazıda, teklif alırken sorulmadığı için sonradan sorun olan başlıkları topladım. Soruların çoğu teknik bilgi gerektirmiyor; sadece doğru yere bakmayı gerektiriyor. Cevapları yazılı isteyin, sözlü değil. Konuşmada net duran cümlelerin çoğu, teklife dökülünce kaybolur.
Fiyatla ilgili sorular
1. Bu fiyata tam olarak neler dahil?
En sık atlanan soru bu. "Web sitesi" kelimesi tek başına bir şey ifade etmiyor. Tasarım kaç sayfa için yapılıyor? İçerik girişi kime ait? Fotoğraflar nereden gelecek? Form, harita, çoklu dil, blog modülü var mı? Bir teklifte tek sayfalık bir tanıtım sitesi, diğerinde on beş sayfalık kurumsal yapı olabilir ve ikisi de "web sitesi" başlığıyla gelir.
Dahiliyet listesini kalem kalem isteyin. İyi hazırlanmış bir teklifte bu liste zaten vardır; sormak zorunda kalıyorsanız bu da bir bilgidir.
2. Barındırma ve domain ücreti ayrıca mı geliyor?
Sektörde çok yaygın bir durum: site teslim edilir, üç ay sonra hosting ve alan adı için ayrı bir fatura gelir. Rakamlar büyük olmayabilir ama beklenmedik olduğu için rahatsız eder. Biz paketlerimizde barındırma, domain ve güncellemeleri kapsamın içine alıyoruz; böylece ilk yıl için ödeyeceğiniz tutar teklifte yazan tutar oluyor. Kim ne yaparsa yapsın, siz sorun: "Birinci yıl toplam ödemem ne olacak? İkinci yıl?"
3. Kapsam dışına çıkarsa fiyat nasıl değişiyor?
Projeler büyür, bu normaldir. Anormal olan, büyümenin fiyatlandırma kuralının olmamasıdır. Ek sayfa, ek dil, ek modül taleplerinde nasıl bir hesap yapılıyor? Sabit birim fiyat mı var, her seferinde pazarlık mı? Kapsama göre sabit fiyat veren bir yaklaşımda bu soru rahatça cevaplanır. Cevap muğlaksa, proje ortasında sürpriz ihtimali yükselir.
4. Ödeme planı nasıl?
Peşin, ara ödeme, teslimde kalan... Hangi aşamada ne kadar ödeneceği baştan yazılı olmalı. Ayrıca şunu da sorun: proje beklenenden uzun sürerse ödeme takvimi ne olur? Gecikme sizden kaynaklanmıyorsa son ödeme neye bağlanıyor?
Süre ve teslimle ilgili sorular
5. Toplam süre ne kadar ve bu sürenin içinde ne var?
"İki hafta" cümlesi tek başına bir taahhüt değil. İki haftanın içinde tasarım onayı, içerik girişi, revizyon turları ve test var mı? Genelde yok. Gerçekçi bir plan; keşif, tasarım, geliştirme, içerik, test ve yayın aşamalarını ayrı ayrı gösterir. Kurumsal ölçekte bir site için birkaç hafta normaldir; bir günde teslim vaadi ya hazır bir şablonun içine bilgilerinizin girilmesidir ya da hiç olmaz.
6. Süre benim gecikmelerimde nasıl kayıyor?
Web projelerinde en sık gecikme nedeni ajans değil, içeriktir. Metinler, logo dosyaları, ürün fotoğrafları, referans listesi. Bunlar sizden gelecekse, hangi tarihe kadar gelmesi gerektiği plana yazılmalı. Aksi halde proje ne zaman bitecek sorusunun cevabı ikisi arasında sıkışıp kalır. Dürüst bir ajans size "şu belgeleri şu tarihe kadar verirseniz teslim şu tarihte" der.
7. Kaç revizyon hakkım var?
Revizyon sınırı olmayan teklifler kulağa cömert gelir ama pratikte iki taraf için de kötüdür; iş bitmez. Sınırlı ve net olması daha sağlıklıdır. Örneğin tasarım aşamasında iki tur, geliştirme sonrası bir düzeltme turu gibi. Sınır aşılırsa ne oluyor, o da yazılsın.
8. Teslimde bana ne veriliyor?
Bu soru sanıldığından daha kritiktir. Alan adı kimin adına kayıtlı olacak? Hosting paneline erişimim olacak mı? Site yönetim paneli bana teslim ediliyor mu, her içerik değişikliği için ajansa mı döneceğim?
Biz teslimde panel eğitimi veriyoruz; yarım saatlik bir oturumda kendi haberinizi, ürününüzü, referansınızı ekleyip düzenlemeyi öğreniyorsunuz. Bunu özellikle söylüyorum çünkü site sahibinin kendi içeriğine dokunamaması, uzun vadede en can sıkıcı bağımlılık türü. Panelden bir telefon numarası değiştirmek için ajans beklemek zorunda kalmamalısınız.
Teknik tarafla ilgili sorular
9. Site mobilde nasıl görünecek, hız için ne yapılıyor?
Türkiye'de yerel arama trafiğinin ağırlığı telefonda. "Manisa" ile başlayan aramaların büyük kısmı ayakta, yolda, dükkânın önünde yapılır. Dolayısıyla site mobilde iyi görünmek zorunda; "mobil uyumlu" ifadesi artık bir özellik değil, asgari şart.
Hız tarafında da somut soru sorun: görseller optimize ediliyor mu, gereksiz eklenti yükü var mı, barındırma yeterli mi? Yavaş açılan bir site, reklamla getirdiğiniz ziyaretçiyi kapıda kaybeder.
10. Arama motoru tarafında temel işler yapılıyor mu?
Kimse ilk aydan birinci sıra vaat etmemeli. Ama teknik temel işler bir web projesinin doğal parçasıdır: başlık ve açıklama etiketleri, düzgün URL yapısı, site haritası, Search Console bağlantısı, Google İşletme Profili ile uyum, yerel arama için konum bilgisi ve iletişim verisinin doğru işaretlenmesi.
Manisa ve çevresinde hizmet veriyorsanız, hizmet bölgelerini sitede ayrı ayrı anlatmak gerçekten fark yaratır. Kendi sitemizde de bölgeler için ayrı bir yapı kurmamızın nedeni bu. Turgutlu'daki bir müşteri "Turgutlu" yazarak arıyor, "Ege Bölgesi" yazarak aramıyor.
11. Hangi altyapıyla çalışıyorsunuz ve neden?
Cevabın teknik detayını anlamak zorunda değilsiniz; cevabın var olması yeterli bir sinyal. Kullanılan sistem yaygın ve sürdürülebilir mi, yoksa yalnızca o ajansın bakabileceği kapalı bir yapı mı? İkincisi, yollarınız ayrıldığında sizi zor durumda bırakır.
Mobil uygulama da düşünüyorsanız aynı soruyu oraya taşıyın. iOS ve Android için iki ayrı ekip, iki ayrı bütçe ve iki ayrı güncelleme takvimi demektir. Biz Flutter ile tek kod tabanı üzerinden çalışıyoruz; hem geliştirme hem sonraki güncellemeler tek yerden yürüyor. Hizmetlerimiz sayfasında web ve mobil tarafın nasıl birlikte kurulduğunu görebilirsiniz.
12. Yayından sonra ne oluyor?
En çok atlanan, en pahalı soru. Site yayına girdi, sonra? Güncellemeler kimin sorumluluğunda? Bir güvenlik yaması gerektiğinde kim yapıyor? Yedek alınıyor mu, hangi sıklıkla? Bir sorun olduğunda kaç saat içinde dönüş alıyorum?
Bakım konusunda iki yaygın model var: ya her müdahale ayrı ücretlenir ya da paket içinde tanımlıdır. Hangisi olduğunu bilmek, bütçe planlamak için şart. Biz destek tarafında aynı iş günü içinde yanıt veriyoruz; bu, işin bitiş süresi değil ama "mesajım okundu mu" belirsizliğini ortadan kaldırıyor. Sizin de ölçebileceğiniz bir söz isteyin: "en kısa sürede" ölçülebilir bir ifade değil.
Teklifleri yan yana koyarken
On iki soruyu sorduktan sonra elinizde karşılaştırılabilir veri olur. Küçük bir tablo yapın; satırlara soruları, kolonlara firmaları yazın. Şu kalemler mutlaka görünsün:
- Birinci yıl toplam ödeme ve ikinci yıl yenileme tutarı
- Kapsam: sayfa sayısı, modüller, dil sayısı
- İçerik ve görselin kimden geleceği
- Teslim tarihi ve bu tarihin hangi varsayımlara bağlı olduğu
- Revizyon sayısı
- Domain ve hosting kayıtlarının kimin adına olacağı
- Bakım kapsamı ve yanıt süresi
- Panelin size teslim edilip edilmeyeceği
Bu tablo doldurulduğunda, en ucuz teklifin gerçekten en ucuz olup olmadığı ortaya çıkar. Bazen çıkar; bazen üstüne bakım, hosting ve içerik girişi eklendiğinde en pahalı hale gelir.
Yerel çalışmanın gerçek avantajı
"Yerel firma seçin" tavsiyesi genelde duygusal bir gerekçeyle verilir. Bence asıl gerekçe pratik: fotoğraf çekimi için tesise gidilebilir, ürün gamı yerinde görülür, toplantı için ekran paylaşımı yeterli olmadığında masaya oturulur. Manisa, Turgutlu, Salihli, Akhisar hattında bunlar bir günlük iş.
Bir de referans meselesi var. Ajansın kendi geliştirdiği ürünler varsa, bu genelde iyi işaret; çünkü kendi ürününü yaşatan bir ekip, yayın sonrası hayatın nasıl bir şey olduğunu bilir. Bizim tarafta Amatör Arena spor platformu ve Ömerta oyunu bu yüzden var; sürekli güncellenen kendi işlerimiz olduğu için müşteri projelerinde de bakım kısmını sonradan düşünülen bir ek değil, işin parçası olarak kuruyoruz. Yaptığımız işlerin listesi projeler sayfasında duruyor; referans isterken çalışan link isteyin, ekran görüntüsü değil.
Son söz
Web sitesi seçimi, tasarım beğenisiyle başlayıp bakım faturasıyla biten bir süreç. Beğeni kısmı kolay; herkes güzel bir ana sayfa gösterebilir. Zor kısım, altı ay sonra telefonu açtığınızda karşınızda birinin olması ve o konuşmanın ek ücret pazarlığına dönüşmemesi.
Bu on iki soruyu sorun, cevapları yazılı isteyin, sonra karar verin. Kendi işiniz için aynı soruların cevabını konuşmak isterseniz iletişim sayfasından yazın; kapsamı netleştirip sabit fiyatla ne çıktığını beraber bakalım.