Bir web sitesi ya da mobil uygulama projesinde en yanıltıcı an, geliştirmenin bittiği andır. Dosyalar sunucuya çıkar, alan adı yeni tasarıma yönlenir, ekran görüntüsü alınır, herkes rahatlar. Oysa o gün projenin sonu değil, gerçek hayatla ilk temasıdır.
Sektörde sık rastlanan bir pratik var: iş teslim edilir, giriş bilgileri bir e-postayla gönderilir, "iyi günlerde kullanın" denir. Sonrasında ortaya çıkan her soru yeni bir destek talebi, çoğu zaman da yeni bir fatura olarak geri döner. Biz bu noktada farklı çalışıyoruz. Her projede, teslim gününden itibaren 30 günlük bir takip dönemi işletiyoruz. Bu yazıda o dönemin nasıl kurgulandığını, hangi haftada neye baktığımızı ve nelerin kapsam dışında kaldığını açıkça anlatacağım.
Neden 30 gün?
Çünkü bir dijital ürünün gerçek davranışı ancak kullanıldıkça ortaya çıkar. Test ortamında on kişinin denediği iletişim formu, canlıda yüzlerce farklı cihaz, tarayıcı ve internet bağlantısıyla karşılaşır. Arama motorları yeni yapıyı taramaya başlar. Müşterinin kendi ekibi panele girip içerik eklemeye kalkar ve o sırada "bunu nasıl yapıyorduk" soruları doğar. Kampanya, bayram, sezon başı gibi gerçek yüklenmeler ilk ay içinde kendini gösterir.
Bir ay, bu sinyallerin toplanması için yeterince uzun; projeye dair hafızanın tazeliğini koruması için yeterince kısa bir süre. Geliştirmeyi yapan ekip hâlâ kodun mantığını aklında tutuyorken müdahale etmek, altı ay sonra aynı işi yapmaktan çok daha hızlı ve çok daha doğru sonuç veriyor.
Gün sıfır: teslim ve panel eğitimi
Takip dönemi, teslim toplantısıyla başlar. Bu toplantıda yalnızca siteyi gezmiyoruz; müşterinin kendi işini kendi başına yürütebilmesi için paneli birlikte kullanıyoruz.
- Yeni sayfa açma, var olan sayfayı düzenleme
- Blog veya duyuru yazısı ekleme, görsel yükleme ve boyut mantığı
- Ürün/hizmet kartlarının güncellenmesi
- Menü ve sıralama değişiklikleri
- Form gönderimlerinin nereye düştüğü
- Yedekleme ve güncelleme süreçlerinin kimde olduğu
Bu eğitim telefonda on dakikada geçiştirilen bir şey değil. Ekran paylaşımıyla ya da yüz yüze, müşterinin kendi içeriğiyle yapılıyor. Çünkü boş bir demo sayfasında öğrenilen hiçbir şey, gerçek içerikle yapılan tek bir denemenin yerini tutmuyor. Toplantının sonunda kısa bir kullanım notu da bırakıyoruz; ekip değişse bile bilgi şirkette kalsın diye.
Birinci hafta: canlı ortamın sessiz hataları
İlk hafta tamamen teknik gözlemle geçer. Test ortamında hiç görünmeyen ama canlıda ortaya çıkan klasik sorunlar vardır ve bunlar genellikle sessizce çalışmaz; kimse fark etmez, iş kaybı olarak geri döner.
Düzenli kontrol ettiklerimiz
- Form ve e-posta teslimi: İletişim formu çalışıyor olabilir ama gönderdiği mail spam klasörüne düşüyor olabilir. SPF, DKIM gibi ayarların doğru yapılandığını canlı testle doğruluyoruz.
- SSL ve yönlendirmeler: www'lu ve www'suz adres, http'den https'e geçiş, eski sitedeki URL'lerin yeni karşılıklarına yönlendirilmesi.
- 404 kayıtları: Yenileme projelerinde en çok trafik kaybı buradan olur. Eski adreslerden gelen istekleri izleyip eksik yönlendirmeleri tamamlıyoruz.
- Gerçek cihaz testi: Emülatör değil, elimizdeki farklı ekran boyutlarındaki telefonlarda gezinti.
- Hız ve sunucu davranışı: İlk gerçek trafikle birlikte yanıt süreleri, görsel optimizasyonu, önbellek ayarları.
İkinci hafta: içerik ve kullanım soruları
İlk haftanın teknik gürültüsü dindikten sonra sıra müşterinin kendi kullanımına gelir. Bu dönemde gelen sorular genellikle şöyledir: "Bu bölüme bir görsel daha eklemek istiyorum", "Referans listesinin sırasını değiştirebilir miyiz", "Yüklediğim fotoğraf bulanık çıkıyor".
Bunların hiçbirini "ek iş" olarak işaretlemiyoruz. Takip döneminin amacı tam olarak budur: ekibin sistemi sahiplenmesi. İlk ayda sorulan sorular, ikinci aydan itibaren sorulmaz hale gelir. Bir soru üç kez tekrarlanıyorsa, bu bizim arayüzde bir şeyi yeterince açık kurgulamadığımız anlamına gelir; o zaman panelde küçük bir düzenleme yapar, açıklama metni ekleriz.
Yanıt süresi konusunda tek bir sözümüz var: aynı iş günü içinde dönüş. Sorunun çözülmesi bazen daha uzun sürebilir, ama durumun ne olduğunu ve ne zaman çözüleceğini aynı gün bilirsiniz. Belirsizlik, bekleme süresinden daha yorucudur.
Üçüncü hafta: arama motoru ve ölçüm
Üçüncü haftaya gelindiğinde arama motorları yeni yapıyı taramış olur. Bu noktada bakılacaklar değişir:
- Site haritasının gönderilmiş ve işlenmiş olması
- Dizine eklenmeyen sayfaların nedeni
- Başlık ve açıklama etiketlerinin arama sonucunda nasıl göründüğü
- Analitik kurulumunun doğru veri toplayıp toplamadığı
- Hangi sayfaların gerçekten ziyaret edildiği, hangilerinin boş kaldığı
Burada toplanan veri, çoğu zaman ilk somut iyileştirme önerilerini doğurur. Örneğin hizmet sayfalarından birine beklenenin çok altında giriş oluyorsa, sorun o hizmete talep olmaması değil, menüdeki yeri veya başlığının arama alışkanlığına uymaması olabilir. Bu tür gözlemleri, kapanış toplantısına kadar not alırız. Hizmet sayfalarımızda anlattığımız çalışma biçiminin pratikteki karşılığı tam olarak bu ayrıntılarda görünür.
Dördüncü hafta: kapanış ve devir
Son hafta, bir ayın özetlendiği hafta. Kapanış toplantısında şunları konuşuruz:
- Ay boyunca çıkan sorunlar ve nasıl çözüldükleri
- Trafik ve kullanım verisinin ilk okuması
- Kısa vadede önerdiğimiz iyileştirmeler ve önceliklendirmesi
- İçerik takviminin kimin sorumluluğunda ilerleyeceği
- Yedekleme, güncelleme ve teknik bakımın bundan sonraki düzeni
Toplantının sonunda bir devir dosyası bırakıyoruz: erişim bilgileri, kullanılan servisler, alan adı ve sertifika yenileme tarihleri, teknik yapının kısa açıklaması. Bu dosyanın varlığı, ileride bizimle çalışmaya devam etmeseniz bile işinizi başka bir ekibe sorunsuz devredebilmeniz anlamına gelir. Kimseyi bilgi eksikliğiyle bağlı tutmak doğru bir çalışma biçimi değil.
Mobil uygulama projelerinde süreç biraz daha uzun soluklu
Uygulama projelerinde 30 günlük takip, web'dekinden farklı bir ritimle işler. Çünkü araya mağaza süreçleri girer. İlk hafta genellikle App Store ve Google Play inceleme süreçleriyle geçer; red gelirse düzeltme ve yeniden gönderim de bu dönemin içindedir.
Sonraki haftalarda çökme raporları, farklı işletim sistemi sürümlerindeki davranış farkları ve ilk kullanıcı yorumları takip edilir. Flutter ile tek kod tabanı üzerinden geliştirdiğimiz için iOS tarafında çıkan bir düzeltme Android tarafına da aynı anda yansır; bu, ilk ayda gelen küçük düzeltmelerin hızlı kapatılabilmesini sağlar.
Kendi ürünlerimizi de geliştiren bir ekip olduğumuz için bu dönemin nasıl geçtiğini içeriden biliyoruz. Amatör Arena'yı yayına aldığımızda ilk ayda öğrendiklerimiz, geliştirme sürecinin tamamında öğrendiklerimizden az değildi. Gerçek kullanıcı, hiçbir test senaryosunun aklına gelmeyecek şeyler yapar.
Kapsam içinde ne var, ne yok
Dürüst olmak gerekirse, sınırları net çizmek müşteri için de bizim için de rahatlatıcı. Takip dönemi sınırsız geliştirme hakkı değil.
Kapsam içinde
- Teslim edilen işin hatalarının giderilmesi
- Kullanım ve panel soruları
- Teknik yapılandırma düzeltmeleri
- Küçük metin, görsel ve sıralama düzenlemeleri
- Performans ve indeksleme takibi
Kapsam dışında
- Sözleşmede olmayan yeni sayfa veya modül geliştirmesi
- Tasarım yönünün baştan değiştirilmesi
- Üçüncü taraf servislerle yeni entegrasyonlar
- Müşterinin sağlaması gereken içeriklerin üretilmesi
Bu kalemler elbette yapılabilir, ayrı bir kapsam ve fiyatla. Ama takip döneminin içine gizlice sokulup sonradan sürpriz fatura olarak çıkmaz. Zaten paketlerimizde barındırma, alan adı ve güncellemeler dahil olduğu için ilk ayın sonunda karşınıza beklemediğiniz bir maliyet çıkmıyor; bu süreci rahat işletebilmemizin sebebi de bu.
Bu dönemi verimli geçirmek için müşteri tarafında ne yapmalı
Takip dönemi tek taraflı işlemez. En verimli geçen aylarda müşteri tarafında şunlar oluyor:
- Panele girecek kişi belli oluyor ve teslim eğitimine o kişi katılıyor
- Sorular biriktirilip tek seferde iletiliyor, böylece toplu ve hızlı çözülüyor
- Site ekibin tamamına gösteriliyor; farklı gözler farklı eksikleri yakalıyor
- İçerik güncelleme alışkanlığı ilk ay içinde başlatılıyor, "sonra yaparız" denmiyor
Son madde en önemlisi. İlk ayda hiç içerik girmeyen bir site, altıncı ayda da girmez. Alışkanlık, hafıza taze ve destek yanı başındayken kurulur.
Özetle
Yazılımın bitmesi, projenin bitmesi değil. 30 günlük takip dönemi; canlı ortamın sessiz hatalarını yakalamak, ekibi sistemin sahibi haline getirmek ve ilk gerçek veriyle yön tayin etmek için var. Bu dönemi ayrı bir hizmet kalemi olarak değil, işin doğal parçası olarak görüyoruz.
Devam eden ya da planladığınız bir projede bu sürecin nasıl işleyeceğini konuşmak isterseniz, Manisa ve Ege genelinde çalıştığımız işleri projeler sayfamızda görebilir, doğrudan iletişim üzerinden yazabilirsiniz. Aynı iş günü içinde dönüş yapıyoruz.